Krisi garaiak bizi ditugu: desberdintasuna, larrialdi klimatikoa, prekarietatea… Eta hala ere, ekonomia irakasten jarraitzen dugu, horrelakorik gertatuko ez balitz bezala.
Horixe da Maialen Alonso Canelladaren Master Amaierako Lanak bultzatzen duen ideietako bat, «Unibertsitatea eta ESS: hezkuntzaren garrantzia eraldaketa sozial baterako» izenekoa, Ekonomia Sozial eta Solidarioko Masterraren (ESS) esparruan eta hainbat erakunderen laguntzarekin egina, hala nola Mugarik gabeko Ekonomilariak, Reas Euskadi, Hegoa Institutua, Gezki Institutua eta Aldatuz masterra.
Ikerketan, Maialenek planteatzen du esparru ekonomikoan unibertsitate hezkuntzak ikuspegi bakar baten eragin handiegia duela: ortodoxia neoliberala, onura eta hazkunde amaigabean zentratua. Horren aurrean, ekonomia ekologikoa, ekonomia feminista eta, bereziki, ekonomia sozial eta solidarioa bezalako ikuspegi alternatiboak txertatzea proposatzen du.
> ESSk bestelako eredu ekonomiko bat eskaintzen du: lankidetzan, jasangarritasunean, ekitatean eta ongizate kolektiboan oinarritua. Irabaziak lehenetsi beharrean, pertsonak eta planeta jartzen ditu erdigunean. Orduan, zergatik ez da ia irakasten unibertsitateko ikasgeletan?
Gai horretan sakontzeko, ESSk Euskadin duen ekosistemaren funtsezko eragileekin egindako elkarrizketak biltzen ditu lanak. Ondorioak argiak dira: deskonexioa dago unibertsitatearen eta errealitate sozial eraldatzaileen artean. ESS sustatzen duten erakundeek egiturazko oztopoak aurkitzen dituzte mundu akademikoarekin elkarlanean aritzeko, nahiz eta lankidetza horrek ikasleak zein irakasleak aberastu ditzakeen.
Testuak hezkuntza eraldatzailearen kontzeptua ere berreskuratzen du, Paulo Freire edo bell hooks bezalako pentsalarietan inspiratua. Hezkuntza horrek ez du datuak transmititzera mugatzen; aitzitik, pentsamendu kritikoa, herritarren konpromisoa eta mundua aldatzeko taldean jarduteko gaitasuna piztu nahi ditu. Maialenek dioen bezala: «Kontua ez da bakarrik beste ekonomia bat irakastea, baizik eta beste era batera irakastea».
Mugarik gabeko Ekonomialariak-ek, ikerketa honetan lagundu duen erakundeetako batek, urteak daramatza hezkuntza-aldaketa hori bultzatzen. Unibertsitateetako hitzaldi, ikastaro, material eta proiektuen bidez, bizitzaren iraunkortasuna erdigunean jarriko duen ekonomia sustatzen du. Maialenen lan hau ildo beretik doa: unibertsitatea eraldaketa sozialerako funtsezko aktorea dela pentsatzea.
Eta orain zer? Lana ez da diagnostikoan geratzen, bideak proposatzen ditu: ESS ikasketa-planetan txertatzea, metodologia parte-hartzaileak sustatzea, unibertsitatearen eta gizarte-mugimenduen arteko lankidetza sustatzea, eta balio etikoak, kontzientzia kritikoa eta XXI. mendeko erronkei aurre egiteko tresnak dituzten profesionalak prestatzea.
Azken batean, Master Amaierako Lan hau unibertsitatearen zeregina birpentsatzeko gonbidapena da: ez tituluen fabrika gisa, baizik eta etorkizuneko eraikuntza kolektiborako espazio gisa. Izan ere, Maialenek gogoratzen duen bezala, «presazko une batean gaude zein mundu motatan bizi nahi dugun erabakitzeko. Eta hezkuntzak zeresan handia du horri buruz».
